Endüstriyel Tasarım Tescili Nasıl Yapılır? Ücretler ve Başvuru Süreci

Bir ürünün pazardaki başarısını yalnızca ne yaptığı değil, nasıl göründüğü de belirler. Mobilyadan ambalaja, aydınlatma ürünlerinden otomotiv parçalarına, takıdan elektronik cihazlara kadar pek çok sektörde ürünün biçimi, çizgileri, yüzey yapısı, rengi ve genel görünümü önemli bir ticari değer oluşturabilir.

Özgün bir ürün görünümü geliştirmek için yapılan tasarım ve Ar-Ge yatırımının rakipler tarafından kolaylıkla taklit edilmesi ise bu değerin önemli ölçüde kaybedilmesine yol açabilir. Endüstriyel tasarım tescili, ürünün görünümüne ilişkin bu özgün özelliklerin hukuki koruma altına alınmasını sağlayan temel sınai mülkiyet araçlarından biridir.

Peki endüstriyel tasarım tescili nasıl yapılır, tasarım tescil başvurusu için hangi belgeler gerekir, süreç ne kadar sürer ve tasarım tescil ücretleri nasıl belirlenir?

Bu rehberde Türkiye’deki tasarım tescil sürecini başvurudan tescile kadar adım adım ele alıyoruz.

Endüstriyel Tasarım Tescili Nedir?

Günlük kullanımda “endüstriyel tasarım tescili” ifadesi yaygın olmakla birlikte, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nda koruma konusu esas olarak “tasarım” kavramı üzerinden düzenlenmiştir.

Tasarım; bir ürünün tamamının, bir parçasının veya üzerindeki süslemenin çizgi, şekil, biçim, renk, malzeme veya yüzey dokusu gibi özelliklerinden kaynaklanan görünümüdür.

Dolayısıyla tasarım tescili esas olarak bir ürünün görsel karakterini korur. Ürünün çalışma prensibi, üretim yöntemi veya teknik fonksiyonu ise tasarım korumasının konusu değildir.

Örneğin;

• özgün biçime sahip bir sandalye,
• farklı bir şişe veya ambalaj,
• bir masa lambasının dış görünümü,
• otomobil parçasının tasarımı,
• takı modeli,
• çanta veya ayakkabı görünümü,
• ev eşyası,
• mobilya,
• grafik sembol,
• tipografik karakter,
• ürünün belirli bir bölümüne ait görünüm

şartların bulunması hâlinde tasarım korumasına konu olabilir.

Bu nedenle bir ürün için “patent mi, tasarım tescili mi?” sorusuna cevap verirken öncelikle neyin korunmak istendiğinin belirlenmesi gerekir. Teknik bir çözüm korunacaksa patent veya faydalı model; ürünün görünümü korunacaksa tasarım tescili gündeme gelebilir. Aynı ürün üzerinde farklı sınai mülkiyet haklarının birlikte kullanılması da mümkündür.

Tasarım Tescili Neden Önemlidir?

Özgün bir ürün tasarımı yalnızca estetik bir çalışma değildir. Özellikle rekabetin yoğun olduğu sektörlerde tasarım;

• ürünün rakiplerinden ayrılmasını,
• tüketicinin ürünü tanımasını,
• markanın ürün ailesinin oluşmasını,
• ürünün daha yüksek katma değerle pazarlanmasını,
• lisans veya devir yoluyla ekonomik değer yaratmasını

sağlayabilir.

Tescil yapılmadığında ise işletme, ürününü piyasaya sürdükten sonra benzer veya taklit ürünlerle karşılaşabilir. Böyle bir durumda sahip olunan hukuki korumanın kapsamı, tescilli tasarıma göre daha sınırlı olabilir.

TÜRKPATENT tarafından tescil edilen bir tasarım başlangıçta 5 yıl süreyle korunur. Koruma, beşer yıllık dönemler hâlinde yenilenerek 25 yıla kadar sürdürülebilir. Buna karşılık Türkiye’de ilk kez kamuya sunulan tescilsiz tasarımlar bakımından kanunda öngörülen koruma süresi 3 yıldır.

Özellikle uzun süre piyasada tutulması planlanan veya ticari değeri yüksek ürünlerde tescilli koruma bu nedenle önemli bir avantaj sağlayabilir.

Her Tasarım Tescil Edilebilir mi?

Hayır. Bir ürünün farklı görünmesi tek başına tasarım koruması için yeterli değildir.

Bir tasarımın korumadan yararlanabilmesi için temel olarak yeni ve ayırt edici nitelikte olması gerekir.

Yenilik Şartı

Bir tasarımın aynısının başvuru veya varsa rüçhan tarihinden önce dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış olması gerekir.

Tasarımlar yalnızca küçük ayrıntılarda farklılık gösteriyorsa aynı kabul edilebilir. Bu nedenle mevcut bir üründe son derece küçük değişiklikler yapmak, her zaman yeni bir tasarım hakkı elde edilmesi için yeterli değildir.

Ayırt Edici Nitelik

Bir tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenimin, daha önce kamuya sunulmuş tasarımların yarattığı genel izlenimden farklı olması gerekir.

Burada değerlendirme yalnızca “iki ürün tamamen aynı mı?” sorusundan ibaret değildir. Tasarımların genel görsel etkisi de önem taşır.

Bu nedenle tasarım başvurusu yapılmadan önce yalnızca birebir aynı tasarımların değil, benzer genel izlenim yaratan önceki tasarımların da araştırılması önemlidir. Ayrıntılı değerlendirme için tasarım tescilinde yenilik ve ayırt edici nitelik şartı hakkındaki incelememize bakabilirsiniz.

Tasarımınızı Başvurudan Önce Paylaşırken Dikkat

Tasarım sahiplerinin en sık yaptığı hatalardan biri, hukuki koruma stratejisi belirlenmeden önce ürünü sosyal medyada paylaşmak, internet sitesine koymak, satışa sunmak veya fuarda sergilemektir.

Sınai Mülkiyet Kanunu belirli şartlarla tasarımcıya veya halefine ait açıklamalar bakımından 12 aylık bir hoşgörü süresi tanımaktadır. Bununla birlikte bu düzenlemeye güvenerek tasarımı başvurudan önce kamuya açıklamak her durumda en güvenli yöntem değildir.

Özellikle üçüncü kişiler tarafından yapılan açıklamalar, ispat sorunları veya yurt dışındaki koruma planları bakımından farklı sonuçlar ortaya çıkabilir. TÜRKPATENT de başvuru sahiplerine genel olarak tasarımlarını başvurudan önce kamuya sunmamalarını tavsiye etmektedir.

Bu nedenle ticari açıdan önemli bir tasarım söz konusuysa önce başvuru stratejisinin belirlenmesi, ardından ürünün kamuya sunulması daha güvenli bir yaklaşımdır.

Endüstriyel Tasarım Tescili Nasıl Yapılır?

Türkiye’de tasarım tescil başvuruları Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) nezdinde gerçekleştirilir.

Başvurular elektronik başvuru sistemi EPATS üzerinden çevrimiçi olarak yapılmaktadır.

Ancak tasarım başvurusu yalnızca bir form doldurup görsel yüklemekten ibaret değildir. Başvurunun kapsamını ve gelecekte elde edilecek korumanın niteliğini etkileyebilecek çeşitli kararların başvuru öncesinde verilmesi gerekir.

Süreç genel olarak şu aşamalardan oluşur:

1. Tasarımın Korunabilirliğinin Değerlendirilmesi

İlk aşamada ürünün gerçekten tasarım korumasına konu olup olamayacağı değerlendirilmelidir.

Örneğin ürünün görünümü tamamen teknik fonksiyonunun zorunlu sonucuysa, ilgili görünüm özellikleri tasarım koruması dışında kalabilir.

Aynı şekilde;

• tasarım veya ürün tanımına girmeyen unsurlar,
• yeni ve ayırt edici olmayan tasarımlar,
• kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı tasarımlar,
• teknik fonksiyonun zorunlu kıldığı görünüm özellikleri,
• kanunda belirtilen bazı mekanik bağlantı özellikleri

tasarım korumasının dışında kalabilir.

Bu nedenle başvurudan önce “Bu ürün tasarım olarak tescil edilebilir mi?” sorusunun değerlendirilmesi, gereksiz başvuru maliyetlerinin ve ileride yaşanabilecek hak kayıplarının önüne geçebilir.

2. Ön Araştırma Yapılması

Başvuru öncesi tasarım araştırması, tescil stratejisinin en önemli aşamalarından biridir.

Araştırmanın amacı yalnızca aynı ürünün daha önce tescil edilip edilmediğini görmek değildir. Tasarımın yenilik ve ayırt edicilik kriterlerini etkileyebilecek önceki tasarımların mümkün olduğunca belirlenmesi gerekir.

Araştırma yapılırken;

• TÜRKPATENT kayıtları,
• uluslararası tasarım veri tabanları,
• sektörel ürünler,
• internet üzerinde daha önce kamuya sunulan tasarımlar

gibi kaynakların değerlendirilmesi gerekebilir.

Ön araştırma hiçbir zaman mutlak bir tescil garantisi sağlamaz. Ancak başvurunun risklerini görmeye, koruma kapsamını doğru belirlemeye ve başvuru stratejisini geliştirmeye yardımcı olur.

3. Korunacak Görünümün Belirlenmesi

Tasarım tescilinde en kritik konulardan biri hangi görünümün koruma altına alınacağıdır.

Bir ürün çok sayıda farklı özellik içeriyor olabilir. Ancak başvuruda sunulan görsel anlatımlar, tescil sonrasında koruma kapsamının belirlenmesinde son derece önemlidir.

Bu nedenle başvuru yapılırken;

• ürünün hangi açılardan gösterileceği,
• kaç görünüm kullanılacağı,
• ürünün tamamının mı yoksa belirli bir bölümünün mü korunacağı,
• farklı varyasyonların ayrı tasarımlar olarak başvuruya konu edilip edilmeyeceği

stratejik olarak değerlendirilmelidir.

Eksik, birbiriyle uyumsuz veya tasarımın özelliklerini yeterince göstermeyen görseller başvurunun etkinliğini önemli ölçüde azaltabilir.

İyi hazırlanmış bir tasarım başvurusu yalnızca tescil almaya değil, gerektiğinde tescilin etkili biçimde kullanılabilmesine de odaklanmalıdır.

4. Tasarım Görsellerinin Hazırlanması

Tasarım başvurusunda koruma talep edilen görünüm açık ve anlaşılır şekilde gösterilmelidir.

Ürünün niteliğine göre fotoğraf, teknik nitelikte görsel veya uygun dijital çizimler kullanılabilir.

Görseller arasında çelişki bulunmaması özellikle önemlidir. Örneğin aynı ürünün farklı açılardan sunulan görsellerinde birbiriyle uyuşmayan detayların bulunması başvurunun değerlendirilmesini zorlaştırabilir.

Ayrıca tasarımla ilgisi olmayan arka plan, ölçü çizgileri, açıklayıcı yazılar veya korunması istenmeyen unsurların nasıl gösterildiği de başvuru stratejisinin parçasıdır.

Bu nedenle yalnızca estetik açıdan kaliteli görseller hazırlamak yeterli değildir; görsellerin hukuki koruma amacıyla hazırlanması gerekir.

5. Locarno Sınıfının Belirlenmesi

Tasarım başvurularında ürünler Locarno Sınıflandırması çerçevesinde sınıflandırılır.

Locarno sistemi ürünleri kullanım amaçlarına göre sınıf ve alt sınıflara ayırır. Bununla birlikte tasarımın uygulanacağı ürünün veya sınıflandırmanın belirtilmesi tek başına tasarımın hukuki koruma kapsamını belirlemez.

Doğru sınıflandırma özellikle çoklu tasarım başvurularında ayrıca önem taşır.

6. Tekli veya Çoklu Tasarım Başvurusunun Belirlenmesi

Bir başvuruda tek bir tasarım bulunabileceği gibi belirli şartlarla birden fazla tasarım aynı başvuru altında da korunabilir.

Buna çoklu tasarım başvurusu denir.

Çoklu başvurularda, süslemeler hariç olmak üzere, tasarımların uygulandığı ürünlerin aynı Locarno sınıfında bulunması gerekir.

Örneğin aynı ürün ailesine ait farklı modellerin birlikte korunmasının planlandığı durumlarda çoklu başvuru maliyet ve dosya yönetimi açısından avantaj sağlayabilir.

Ancak her varyasyonun ayrı tasarım olarak sunulmasının gerçekten gerekli olup olmadığı da ayrıca değerlendirilmelidir. Doğru yapılandırılmamış çoklu başvurular gereksiz maliyet oluşturabileceği gibi koruma stratejisini de karmaşıklaştırabilir.

7. TÜRKPATENT Başvurusunun Yapılması

Hazırlık tamamlandıktan sonra başvuru EPATS üzerinden TÜRKPATENT’e iletilir.

Başvuruda genel olarak;

• başvuru sahibine ilişkin bilgiler,
• tasarımcı bilgileri,
• tasarımın görsel anlatımları,
• ürün adı ve sınıflandırma bilgileri,
• varsa rüçhan talebi,
• varsa yayım erteleme talebi,
• ilgili ücret bilgileri

yer alır.

Somut başvurunun özelliklerine göre ilave bilgi veya belge gerekebilir.

8. TÜRKPATENT İncelemesi

Başvuru yapıldıktan sonra dosya TÜRKPATENT tarafından incelenir.

Tasarım tescil sürecinde genel olarak;

şekli inceleme → yenilik incelemesi → tescil ve yayım → itiraz dönemi → belgelendirme

aşamaları söz konusudur.

Başvuruda giderilebilir bir eksiklik bulunması hâlinde Kurum tarafından eksikliğin tamamlanması için süre verilebilir.

Bu bildirimlerin süresinde ve doğru şekilde cevaplandırılması önemlidir. Sürelerin kaçırılması başvurunun veya ilgili talebin kaybedilmesine kadar varan sonuçlar doğurabilir.

9. Tescil ve Bültende Yayım

İnceleme sonucunda uygun bulunan tasarım sicile kaydedilir ve TÜRKPATENT’in ilgili bülteninde yayımlanır.

Ancak bu aşamada süreç tamamen sona ermiş sayılmaz.

Üçüncü kişiler, tasarım tescilinin yayım tarihinden itibaren üç ay içinde kanunda belirtilen gerekçelere dayanarak tescile itiraz edebilir.

İtiraz yapılmaması veya yapılan itirazın reddedilmesi hâlinde tescil belgesi düzenlenir.

Bu nedenle başvurunun yalnızca TÜRKPATENT incelemesini geçmesi değil, gerektiğinde üçüncü kişi itirazlarına karşı savunulabilecek nitelikte hazırlanması da önemlidir.

Tasarım Tescil Ücretleri Ne Kadar?

Tasarım tescili için ödenecek toplam maliyet her başvuruda aynı değildir.

TÜRKPATENT tarafından uygulanan resmi ücretler dönemsel olarak güncellenebildiğinden, sabit bir rakam üzerinden değerlendirme yapmak yerine başvurunun özelliklerine göre güncel maliyet hesaplanmalıdır.

Bir tasarım tescil başvurusunda maliyeti etkileyebilecek başlıca unsurlar şunlardır:

• başvurudaki tasarım sayısı,
• tekli veya çoklu başvuru yapılması,
• görsel anlatımların sayısı ve yayım kapsamı,
• yayım ücreti,
• varsa yayım erteleme talebi,
• varsa rüçhan hakkı talebi,
• başvuru sonrasında yapılması gereken ek işlemler,
• itiraz veya diğer hukuki süreçlerin ortaya çıkması,
• profesyonel vekillik ve danışmanlık hizmetleri.

TÜRKPATENT’in güncel ücret sisteminde tasarım başvurusu, ilave tasarımlar, yayım, yayım erteleme, rüçhan, yenileme ve çeşitli sicil işlemleri için ayrı ücret kalemleri bulunmaktadır.

Bu nedenle “tasarım tescil ücreti ne kadar?” sorusuna doğru cevap verebilmek için öncelikle kaç tasarımın, kaç görselle ve hangi başvuru stratejisiyle korunacağının belirlenmesi gerekir.

Derkin Patent olarak başvuru öncesinde tasarımın özelliklerini değerlendirerek gerekli işlemleri ve güncel maliyetleri başvuru sahibine açık şekilde sunuyoruz.

Tasarım Tescili Kaç Yıl Geçerlidir?

Tescilli tasarım koruması başvuru tarihinden itibaren 5 yıl sürer.

Hak sahibi isterse tasarımı beşer yıllık dönemlerle yenileyebilir. Böylece toplam koruma süresi 25 yıla kadar çıkarılabilir.

Yenilemenin süresinde yapılmaması hâlinde tasarım hakkı sona erebileceğinden, uzun süre kullanılan ürünlerde yenileme tarihlerinin düzenli şekilde takip edilmesi gerekir.

Tasarımın Yayımı Ertelenebilir mi?

Evet.

Özellikle yeni ürününü henüz piyasaya çıkarmamış işletmeler açısından başvuru yapıldığı anda tasarımın kamuya açıklanması ticari açıdan istenmeyebilir.

Bu durumlarda belirli şartlarla yayım erteleme imkânından yararlanılabilir. Mevcut sistemde yayım, başvuru veya varsa rüçhan tarihinden itibaren en fazla 30 aya kadar ertelenebilmektedir.

Bu yöntem;

• yeni koleksiyon hazırlayan firmalar,
• lansman tarihi ileri olan ürünler,
• fuarda tanıtılacak modeller,
• seri üretim öncesindeki projeler

bakımından önemli bir stratejik araç olabilir.

Yurt Dışında Tasarım Koruması Nasıl Sağlanır?

TÜRKPATENT nezdinde yapılan ulusal tasarım tescili esas olarak Türkiye bakımından koruma sağlar.

Ürünün yurt dışında da satılması, üretilmesi veya lisanslanması planlanıyorsa uluslararası koruma stratejisinin ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

İlk tasarım başvurusundan sonra belirli şartlarda 6 aylık rüçhan hakkından yararlanılarak başka ülkelerde yapılacak başvurularda ilk başvurunun tarih avantajı korunabilir.

Hedef ülkelere göre;

• doğrudan ulusal başvurular,
• Avrupa Birliği tasarım sistemi,
• WIPO nezdinde Lahey Sistemi üzerinden uluslararası tasarım başvurusu

gibi seçenekler değerlendirilebilir.

Özellikle ihracat yapan işletmelerin yalnızca Türkiye’de tescil yaptırıp esas satış pazarlarında korumasız kalmaması için uluslararası başvuru planlamasının ürün piyasaya çıkmadan önce yapılması faydalıdır.

Tasarım Tescilinde En Sık Yapılan Hatalar

Tasarım tescil başvurusu teknik olarak çevrimiçi gerçekleştirilebildiği için süreç bazen olduğundan daha basit değerlendirilmektedir. Oysa başvuru sırasında yapılan bazı hatalar tescil alınsa dahi ileride korumanın etkinliğini azaltabilir.

En sık karşılaşılan sorunlardan bazıları şunlardır:

Tasarımı başvurudan önce kontrolsüz biçimde kamuya açıklamak

Sosyal medya paylaşımı, internet satışı, katalog, fuar veya reklam faaliyetleri yenilik değerlendirmesini etkileyebilir.

Benzer tasarımları araştırmadan başvuru yapmak

Önceki tasarımlar bilinmeden yapılan başvurularda ret veya daha sonraki itiraz ve hükümsüzlük riskleri yeterince değerlendirilemeyebilir.

Görselleri yalnızca estetik açıdan hazırlamak

Tasarım tescilinde görseller aynı zamanda hukuki koruma kapsamının belirlenmesine hizmet eder. Güzel görünen bir ürün fotoğrafı her zaman iyi bir tescil görseli değildir.

Gereğinden az görünüm kullanmak

Korunmak istenen özelliklerin başvuruda açık şekilde gösterilmemesi ileride koruma kapsamını tartışmalı hâle getirebilir.

Gereksiz sayıda tasarım başvurusu yapmak

Her küçük değişiklik için ayrı başvuru yapmak bazı durumlarda gereksiz maliyete neden olabilir.

Patent, marka ve tasarım korumasını birbirine karıştırmak

Ürünün adı veya logosu marka; teknik çözümü patent veya faydalı model; görünümü ise tasarım korumasının konusu olabilir. Ticari açıdan değerli ürünlerde bu hakların birlikte planlanması gerekebilir.

Tasarım Tescili İçin Vekille Çalışmak Zorunlu mu?

Türkiye’de yerleşik kişilerin her tasarım başvurusunu mutlaka vekil aracılığıyla yapması gerektiğine ilişkin genel bir zorunluluk bulunmamaktadır.

Ancak tasarım tescilinde asıl mesele elektronik başvuru formunun doldurulması değil, doğru koruma stratejisinin oluşturulmasıdır.

Profesyonel destek özellikle;

• ön araştırmanın yapılması,
• tasarımın korunabilirliğinin değerlendirilmesi,
• görsellerin başvuruya uygun hazırlanması,
• tekli veya çoklu başvuru stratejisinin belirlenmesi,
• Locarno sınıflandırmasının yapılması,
• rüçhan ve yayım erteleme seçeneklerinin değerlendirilmesi,
• TÜRKPATENT bildirimlerinin takip edilmesi,
• üçüncü kişi itirazlarının yönetilmesi,
• yurt dışı tasarım korumasının planlanması

bakımından önem taşır.

Ticari değeri yüksek bir tasarım için amaç yalnızca bir tescil belgesi almak değil, mümkün olduğunca doğru kapsamda ve gerektiğinde rakiplere karşı etkili biçimde kullanılabilecek bir sınai mülkiyet hakkı oluşturmaktır.

Profesyonel Destek Ne Sağlar?

Tasarım tescili hizmetlerinde asıl mesele elektronik başvuru formunu doldurmak değil, korunacak görünümü doğru belirlemek ve başvuruyu gerektiğinde etkili biçimde kullanılabilecek şekilde hazırlamaktır. Ön araştırma, görsel anlatımlar, tekli veya çoklu başvuru yapısı, rüçhan, yayım erteleme ve yurt dışı koruma seçenekleri birlikte değerlendirilmelidir.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her tasarımın özellikleri ve başvuru stratejisi farklı olabileceğinden somut durum ayrıca değerlendirilmelidir.